BAL İLE İLGİLİ BİLGİLER

Haziran 08, 2018
1 yaş üstünden itibaren her yaştan insanın tüketmesi gereken, doğanın bize armağanı olarak görülen bal ile ilgili yeterince bilgi sahibi miyiz?

Ben 1 yaşını geçtiğinde Demir'i doktor kontrolüne götürmüştüm ve atopik dermatit sorunumuz olduğundan bal vermekten de korktuğumu söylemiştim. Bana "hata edersin, hemen başla, bağışıklığı güçlensin" demişti. Alerjik yapıda olanlara bile 1 yaşından sonra hemen başlatmalarının sebebi yavaş yavaş vücudu alerjen maddelere alıştırmaları. 1 yaşından önce bal verilmemesinin sebebi ise bala bulaşan Clostridium botulinum isimli bir mikroorganizma sporunun (bakterinin dirençli hali) bal aracılığı ile bebeklere bulaşması ve zayıf olan bağışıklık sistemini etkileyerek botulizm denen ölümle sonuçlanacak kadar ciddi zehirlenmeye yol açan hastalığa sebep olması. Biz o gün bugündür düzenli olarak bal tüketiyoruz ve hatta bal ile karışımlar yapıp mevsim geçişlerinde güçlenmesi için tüketmesine özen gösteriyoruz.

Bal ve kullanımı ile ilgili bazı bilgilere gerek duyulduğundan burada kısaca özetlemek istedim.




  • *Bal; %17-20 oranında su, %80-85 oranında karbonhidrat ve %0,5-1 oranında protein, vitamin, enzim ve minerallerden oluşan; arıların vücuduna nektar olarak bilinen sıvının alınması ve salgı ve enzimleriyle birleştirmesi sonucu oluşan karışımdır.
  • Ham bal; kovandan çıktığı haliye tüketime sunulan doğal baldır. Pastörizasyon ve filtrasyon işlemleri görmez. Pastörizasyon, yani sıcaklık uygulaması kristalleşmenin önlenmesi için yapılan bir ısıtma işlemidir. Doğru yapılırsa hem mikroorganizmalar öldürülür hem akışkanlık sağlanır hem de kristal parçacıkları çözülerek balın pazarlama kalitesi artar. Ham bala bu işlem uygulanmadığından dolayı ham balın kristalleşmesi doğaldır. Filtrasyon da filtre etme yani süzme işlemi olduğundan ve ham bala uygulanmadığından, ham balın içinde doğal olarak polenler bulunur.

  • Sağlığa faydalarına bakacak olursak; bal içindeki fenolik bileşenler sayesinde antioksidan etkiye sahiptir ve bağışıklık sistemini korur. Antibakteriyel etkisi sayesinde mikroorganizma gelişimini önler ve yara ve iltihapların hızla iyileşmesini sağlar. C vitamini, demir ve kalsiyum bakımından zengindir. Özellikle mide-bağırsak sistemi dediğimiz gastrointestinal sisteminin ve sindirim sisteminin sağlığı üzerine olumlu etkileri vardır. Diyabete karşı kullanımı tavsiye edilir. Üstelik balın kansere karşı etkili olduğu da yapılan araştırmalarla kanıtlanmıştır. 
  • Sağlıklı olmak adına şekerin girdiği her ortama balı sokmak ve şeker yerine bala bilinçsizce ısı uygulamak çok doğru değildir. Çünkü bal kontrolsüz ısıtıldığında istenmeyen sağlığa zararlı bileşikler ortaya çıkar. HMF (hidroksimetil fulfurol) ısı sonucu balın bileşenlerinin tepkimeye girmesiyle oluşan maddelerden biridir ve birçok gıdada aşırı ısıyı önlemek için miktarı sınırlanır. HMF istenmez, çünkü hem gıdanın tadı, kokusu, rengi değişir hem de genotoksik ve tümörijenik etkileri saptanmıştır. Yapılan araştırmalarda genel olarak 65 dereceyi geçen sıcaklıklara ısıtıldığında HMF miktarının izin verilen limitleri aştığı tesbit edilmiştir. Tabi sadece ısı değil, ballar uzun süre depolandığında da HMF oluşumu gözlenmiştir. Bu sebeple en sağlıklı olanı, balı cam kavanozdaysa karanlıkta saklamaktır. Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği'ne göre HMF'nin gıdalarda en fazla 40 mg/kg kadar olmasına izin verilir. Dolayısıyla genel bir tabirle, HMF'nin izin verilen limitlerde kalması için bal 30 derecede 6 ay-1 yıl, 20 derecede 2-4 yıl depolanabilir. 
  • Ayrıca balda bazı enzimler (diastaz, invertaz vb.) bulunur ki bunlar da kontrolsüz ısıtmayla zarar görür ve eğer enzimler zarar görürse enzimlerin varlığında açığa çıkacak yararlı bileşenlerde de kayıp olur. Örneğin balların 70 derecede 10 dakika ısıtılmasıyla antimikrobiyel etkilerinin %80 oranında kaybolduğu açıklanmıştur. Genel olarak 10 derecenin üzerindeki bütün ısıl işlemler balın yapısını bozmuştur.
  • Bir balın gerçek mi sahte mi olduğunu anlamak için analiz edilmesi şart. Tadına bakarak, koklayarak, rengini görerek karar vermek yanlış olur. Ama yine de buzdolabında kristalleşen, yoğun ve sürekli akışkan olan, soğuk havada alt kısmında donma olan, fazla yendiğinde genizde yanma yapan bal gerçek baldır diyebiliriz.
  • Propolis; "arı reçinesi" olarak da geçen, arıların bitkilerin yaprak, sap ve tomurcuklarından topladıkları doğal bir arı ürünüdür. Kovandaki mikropları yok etmek ve kovanın sterilizasyonu için kullanılır. Propolis kovanda hangi görevi görüyorsa, doğru işlenirse insan vücudunda da aynı etkileri gösterir. Çok güçlü antioksidan ve antimikrobiyal etkilere sahiptir. Alerjen grubunda da değil. 
  • Arı sütü;  Anne sütü gibi, arıların yavru arıları beslemek için kendi vücutlarından salgıladıkları bir üründür. Aynı zamanda kovandaki kraliçe arının yaşam boyu kullandığı besin maddesidir. Arı sütü, doğal bir enerji ve zindelik kaynağı gibidir. Yapılan bilimsel çalışmalarda düzenli arı sütü tüketiminin çocuklarda bedensel ve zihinsel gelişmeyi desteklediği, beyin aktivitesini geliştirici etkilerinin bulunduğu kanıtlanmıştır. 
  • Arı poleni; arıların çiçeklerden topladıkları polen tozlarını salgıladıkları sıvıyla birbirine yapıştırıp kovanlara taşıdıkları maddelerdir. Kovan girişindeki polen kapanlarıyla dökülür ve toplanır. İçinde çok çeşitli mineraller, amino asitler, enzimler, renk maddeleri pigmentler ve vitaminler bulunur. Vücuda sayısız faydası olan polenleri günde 1 çay kaşığı kadar süte/bala karıştırarak tüketebilirsiniz. Alerjen olduğundan dolayı fazla tüketilmemesinde fayda var. 
Piyasada onlarca çeşit bal ve arı ürünü var. Tavsiyem mutlaka güvendiğiniz, analizleri ve denetimlerinin yapıldığından emin olduğunuz firmaların etiketli ürünlerini almak. Ben hem bal hem polen için Doğalinya'nın sitesinden sipariş veriyorum. Çünkü bizzat arıcılıkla ilgilenen kişilerin  ve gıda mühendisinin özenle satışa sundukları ürünler olduğunu biliyorum. 

* Gıda Müh. Fazıl Güney'in "Isınma ile Balın Yapısında Meydana Gelen Olumsuz Değişiklikler" makalesinden yararlanılmıştır.

BUNLARI OKUMAK İSTEYEBİLİRSİN

0 YORUM

FACEBOOK

İLETİŞİM

Ad

E-posta *

Mesaj *

Translate